İş Kazasında Tazminattan Kimler Sorumludur?

İş kazasında tazminattan kimlerin sorumlu olduğu, yalnızca işçinin bordrosunda hangi şirketin yazdığına bakılarak belirlenemez. Özellikle inşaat, sanayi, lojistik, üretim ve taşeron çalışma sisteminin bulunduğu işyerlerinde aynı kazadan birden fazla gerçek veya tüzel kişinin sorumluluğu doğabilir. İşveren, asıl işveren, alt işveren, başka bir yüklenici, üçüncü kişi ve somut olayın özelliklerine göre sigorta şirketi aynı zarar bakımından farklı hukuki sebeplerle sorumluluk alanına girebilir.

Bu nedenle “İş kazasında tazminatı kim öder?” sorusuna cevap verilirken işçinin kimin adına çalıştığı, işi kimin organize ettiği, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini kimin almakla yükümlü olduğu, kazaya hangi davranışların sebebiyet verdiği ve şirketler arasındaki sözleşmelerin gerçek hukuki niteliği birlikte değerlendirilmelidir.

İş kazasının genel şartları ve maddi-manevi tazminat süreci hakkında ayrıntılı bilgi için İş Kazası Tazminat Davası Nedir ve Nasıl Açılır? başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz. Bir olayın hangi hâllerde iş kazası niteliği taşıdığı konusunda ise İş Kazası Nedir? Hangi Olaylar İş Kazası Sayılır? yazımıza başvurabilirsiniz.

İş Kazasında Kimler Tazminattan Sorumlu Olabilir?

İş kazası dosyalarında sorumluluk zinciri her olayda aynı değildir. Bazı kazalarda yalnızca doğrudan işveren sorumluyken, bazı kazalarda birden fazla şirket veya kişi aynı zarardan hukuken sorumlu hâle gelebilir.

İş Kazasında İlk Sorumlu Kural Olarak İşverendir

İş kazası nedeniyle tazminat sorumluluğunun merkezinde işveren bulunmaktadır. Türk Borçlar Kanunu m.417 uyarınca işveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, gerekli araç ve gereçleri noksansız bulundurmak zorundadır.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu da işverene yalnızca baret, emniyet kemeri veya eldiven temin etme görevi yüklememektedir. İşveren mesleki riskleri önlemeli, güvenli bir iş organizasyonu oluşturmalı, risk değerlendirmesi yapmalı veya yaptırmalı, çalışanları bilgilendirip eğitmeli ve alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını denetlemelidir.

Bu nedenle “işçiye koruyucu ekipman verilmişti”, “iş güvenliği uzmanımız vardı” veya “eğitim formu imzalanmıştı” biçimindeki savunmalar tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Esas olan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin yalnızca belge üzerinde bulunması değil, fiilen uygulanması ve denetlenmesidir.

İşveren ve işçinin çalışma ilişkisinden kaynaklanan diğer yükümlülükleri hakkında İşçi ve İşveren Hakları Nelerdir? makalemizden bilgi alınabilir. İş kazalarına ilişkin hukuki hizmetler bakımından İş Hukuku ve İş Kazası Davaları faaliyet alanı sayfamız da incelenebilir.

Alt İşveren İşçisinin Kazasında Asıl İşveren de Sorumlu mudur?

Uygulamada en fazla uyuşmazlık doğuran konulardan biri taşeron veya alt işveren işçilerinin geçirdiği kazalardır.

4857 sayılı İş Kanunu m.2 anlamında gerçek bir asıl işveren-alt işveren ilişkisi mevcutsa asıl işveren, alt işveren işçisinin o işyeriyle ilgili haklarından alt işverenle birlikte sorumlu olabilir. İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi zararlar bakımından da Yargıtay uygulamasında müteselsil sorumluluk kabul edilmektedir.

Bunun sonucu olarak kazaya uğrayan işçi, şartların mevcut olması hâlinde yalnızca bordrosunda görünen alt işverene değil, asıl işverene karşı da tazminat talebinde bulunabilir.

Asıl işveren ile alt işveren arasındaki ticari sözleşmede “iş kazalarından yalnızca alt yüklenici sorumludur” şeklinde bir hüküm bulunması da tek başına işçinin haklarını ortadan kaldırmaz. Böyle bir hüküm şirketlerin kendi aralarındaki iç ilişki ve rücu bakımından önem taşıyabilir. Ancak sözleşmenin tarafı olmayan işçiye karşı kanundan doğan sorumluluğu bertaraf etmez.

Her Müteahhit veya İş Sahibi Asıl İşveren Sayılır mı?

Hayır. Özellikle inşaat iş kazalarında iş sahibi, ana yüklenici, alt yüklenici ve farklı taşeronların aynı proje içerisinde bulunması, bunların tamamının kendiliğinden işçinin asıl işvereni hâline geldiği anlamına gelmez.

Asıl işveren-alt işveren ilişkisi kurulurken işin niteliği, devredilen işin kapsamı, işyerindeki organizasyon, çalışanların kimin yönetimi altında bulunduğu ve şirketler arasındaki hukuki sözleşmenin gerçek niteliği araştırılmalıdır.

İşin bütünü bağımsız bir yükleniciye devredilmiş ve işi üstlenen taraf ayrı ve bağımsız bir işveren olarak kendi organizasyonu içerisinde çalışıyorsa, İş Kanunu anlamında asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunmadığı sonucuna ulaşılabilir.

Bu nedenle özellikle büyük şantiyelerde yalnızca SGK hizmet dökümüne bakılması yeterli değildir. Yapım sözleşmeleri, taşeron sözleşmeleri, saha organizasyonu, talimat yetkisi, ekipmanın kime ait olduğu ve fiilî denetim ilişkisi araştırılmalıdır.

Kazaya Üçüncü Bir Kişi Neden Olmuşsa Kim Sorumludur?

İş kazası bazen doğrudan üçüncü bir kişinin eyleminden kaynaklanabilir. Başka bir şirket çalışanının kullandığı araç, farklı bir yükleniciye ait makine, hatalı kurulmuş bir iskele veya üçüncü kişinin başka bir kusurlu davranışı kazaya neden olabilir.

Bu durumda üçüncü kişinin de tazminat sorumluluğu gündeme gelir. Türk Borçlar Kanunu m.61 kapsamında birden fazla kişinin birlikte zarara neden olması veya aynı zarardan farklı hukuki sebeplerle sorumlu olması hâlinde müteselsil sorumluluk hükümleri uygulanabilir.

Örneğin işçinin görev sırasında üçüncü bir kişinin kusuruyla trafik kazası geçirmesi hâlinde olay sosyal güvenlik hukuku bakımından iş kazası niteliği taşıyabilirken, trafik kazasına neden olan sürücü, işleten veya sigorta şirketi yönünden ayrıca sorumluluk doğabilir.

İş Güvenliği Uzmanı, Şantiye Şefi veya İşveren Vekili Tazminattan Sorumlu Olabilir mi?

İşyerinde iş güvenliği uzmanının görevlendirilmiş olması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin dışarıdan alınması da işverenin kanuni yükümlülüklerinin devredildiği anlamına gelmez.

Bununla birlikte iş güvenliği uzmanı, şantiye şefi, teknik sorumlu veya işveren vekilinin kendi görev alanında kazaya etkili kişisel bir kusurlu davranışı bulunuyorsa bu kişinin hukuki ve cezai sorumluluğu ayrıca değerlendirilebilir.

Örneğin teknik sorumlunun açık ve ağır bir iş güvenliği tehlikesini tespit etmesine rağmen gerekli bildirimi yapmaması, görev alanındaki denetim yükümlülüğünü yerine getirmemesi veya yetkisi bulunduğu hâlde tehlikeli çalışmaya müdahale etmemesi somut dosyada kusur incelemesine konu olabilir.

İşverenin Sigorta Şirketinden Tazminat İstenebilir mi?

İşverenin işveren mali mesuliyet sigortası veya başka bir sorumluluk sigortasının bulunması hâlinde sigorta şirketinin sorumluluğu ayrıca incelenmelidir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun sorumluluk sigortalarına ilişkin hükümleri kapsamında zarar gören kişinin belirli şartlarda doğrudan sigortacıya başvurması mümkün olabilir. Ancak sigorta şirketinin sorumluluğu poliçenin kapsamı, teminat limiti, özel şartlar, istisnalar ve meydana gelen kazanın poliçe teminatına girip girmediğine göre belirlenir.

Sigortanın bulunması, işverenin hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Sigorta yalnızca oluşmuş sorumluluğun poliçe hükümleri ve teminat sınırları içerisinde karşılanmasını sağlayan ayrı bir hukuki güvence niteliğindedir.

Maddi ve manevi tazminatın genel hukuki yapısı hakkında ayrıca Tazminat Hukuku faaliyet alanımızı inceleyebilirsiniz.

SGK İş Kazası Tazminatından Sorumlu mudur?

SGK'nın sağladığı sosyal sigorta yardımları ile işverenden talep edilen özel hukuk tazminatı birbirinden farklıdır.

Sosyal Güvenlik Kurumu, şartların gerçekleşmesi hâlinde geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir gibi sosyal sigorta yardımları sağlayabilir. Ancak SGK'nın bu ödemeleri yapması, işverenin veya diğer sorumluların maddi ve manevi tazminat sorumluluğunu kendiliğinden sona erdirmez.

Aksine 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesinde belirtilen koşulların bulunması hâlinde SGK, yaptığı bazı ödemeler nedeniyle işverene veya diğer sorumlulara rücu edebilir.

İşverenin kazayı SGK'ya bildirmediği durumlarda izlenebilecek yol için İş Kazasının SGK'ya Bildirilmesi Dilekçesi Örneği sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Kazadan sonra işçinin sağlık kayıtları, SGK işlemleri ve deliller bakımından atması gereken adımlar için İş Kazası Geçiren İşçi Ne Yapmalı? başlıklı rehberimize bakabilirsiniz.

İşçinin Kusuru Varsa İşveren Tazminat Ödemez mi?

İşçinin kusurlu olması, tek başına tazminat hakkının ortadan kalktığı anlamına gelmez.

İş kazasının meydana gelmesinde işçinin de kusurlu olduğu tespit edilebilir. İşçinin açık güvenlik talimatlarına aykırı davranması, kendisine sağlanan koruyucu ekipmanı haklı bir neden olmaksızın kullanmaması veya yapılan işe aykırı biçimde tehlikeli davranması kusur değerlendirmesinde dikkate alınabilir.

Ancak işçinin kusuru uygun nedensellik bağını kesecek ağırlığa ulaşmıyorsa, bu durum kural olarak tazminatın ve kusur dağılımının belirlenmesinde dikkate alınır. İşçinin davranışının kazanın tek ve belirleyici nedeni olduğu, işveren yönünden ise kazaya etkili herhangi bir yükümlülük ihlalinin bulunmadığı istisnai olaylarda farklı bir sonuç doğabilir.

Tazminat miktarının kusur, gelir, yaş ve meslekte kazanma gücü kaybıyla birlikte yaklaşık olarak değerlendirilmesi için İş Kazası Tazminat Hesaplama aracımızdan yararlanabilirsiniz. Hesaplama sonucu yalnızca yaklaşık değerlendirme niteliğindedir. Mahkeme hesabı dosyanın kesinleşen verilerine göre yapılır.

İş Kazası Davasında Sorumlular Nasıl Belirlenir?

İş kazası dosyalarında en kritik aşamalardan biri doğru davalıların belirlenmesidir. Özellikle çok şirketli iş organizasyonlarında yalnızca işçinin SGK hizmet dökümünde görünen işverene dava açılması yeterli olmayabilir.

Sorumluluk incelemesinde özellikle şu belgeler ve olgular birlikte değerlendirilmelidir:

• İş sözleşmesi ve SGK kayıtları,
• ücret bordroları ve banka kayıtları,
• asıl işveren-alt işveren ve yüklenici sözleşmeleri,
• yapım ve hizmet sözleşmeleri,
• risk değerlendirmeleri,
• iş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları,
• kişisel koruyucu donanım teslim belgeleri,
• makine ve ekipman bakım kayıtları,
• saha ve çalışma talimatları,
• işçiye kimin emir ve talimat verdiği,
• işin fiilen kim tarafından denetlendiği,
• kazaya neden olan ekipmanın kime ait olduğu,
• kamera görüntüleri ve tanık anlatımları,
• SGK ve ceza soruşturması kayıtları.

Dava dilekçesinin temel yapısı bakımından İş Kazası Tazminat Davası Dilekçesi Örneği incelenebilir. İş kazalarına ilişkin diğer başvuru ve itiraz örneklerinin tamamına ise Dilekçeler sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

İstanbul'da iş kazası davalarının uygulamadaki süreci hakkında ayrıca İstanbul İş Kazası Avukatı başlıklı kapsamlı rehberimizi inceleyebilirsiniz.

İş Kazasında Sorumluluğa İlişkin Resmî Mevzuat

İş Kazasında Tazminat Sorumluluğu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

İş Kazasında Tazminatı Tek Bir Kişi Ödemek Zorunda Olmayabilir

İş kazasında tazminattan sorumlu kişilerin doğru belirlenmesi, davanın temel hukuki meselelerinden biridir. Doğrudan işveren temel sorumlu olmakla birlikte gerçek bir asıl işveren-alt işveren ilişkisi varsa birden fazla şirketin müteselsil sorumluluğu gündeme gelebilir. Kazaya üçüncü bir kişinin kusuru neden olmuşsa bu kişi veya şirket de sorumluluk zincirine dahil olabilir.

İş güvenliği uzmanı, şantiye şefi veya diğer teknik sorumluların kişisel kusurları ayrıca değerlendirilebilir. Uygun bir sorumluluk sigortasının bulunması hâlinde sigorta şirketine yönelik talepler de incelenmelidir.

Buna karşılık her iş sahibi, müteahhit veya taşeron sırf işyerinde faaliyet gösterdiği için tazminat borçlusu hâline gelmez. Şirketler arasındaki hukuki ilişkinin niteliği, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin dağılımı, kusur, zarar ve uygun nedensellik bağı somut olay özelinde belirlenmelidir.