İş Kazası Tazminatı Hesaplama

İş Kazası Tazminatı Nedir?

İş kazası tazminatı, iş kazası nedeniyle bedensel veya ruhsal bütünlüğü zarar gören çalışanın uğradığı kayıpların sorumlu işveren ya da diğer sorumlulardan karşılanmasını amaçlayan maddi ve manevi taleplerin genel adıdır. 5510 sayılı Kanun bakımından bir olayın iş kazası sayılması ile işverenden tazminat alınabilmesi aynı değerlendirme değildir. Olayın sosyal güvenlik hukuku yönünden iş kazası niteliğinde olması SGK yardımlarını gündeme getirirken, işverenden maddi tazminat istenebilmesi için zarar, uygun illiyet bağı, sorumluluk ve kusur gibi unsurların ayrıca incelenmesi gerekir.

Türk Borçlar Kanunu’na göre bedensel zararlar; tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalması veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zararları kapsar. İş kazası tazminatı hesaplama işlemi bu kalemleri tek bir formülle değil, olayın tarihi, işçinin geliri, yaşı, iş göremezlik durumu, kusur dağılımı ve SGK ödemeleri birlikte değerlendirilerek yapar.

İş Kazası Tazminatı Hesaplama Aracı Neyi Hesaplar?

Bu sayfadaki iş kazası hesaplama aracı, yaralanmalı iş kazalarında işçinin yaklaşık maddi zararını hızlı bir ön değerlendirme amacıyla hesaplar. İş kazası tazminatı hesaplama aracı, geçici iş göremezlik dönemindeki gelir kaybını, kalıcı çalışma gücü kaybının hesaplama tarihine kadar doğurduğu bilinen dönem zararını, gelecekteki aktif ve pasif dönem zararını ve kullanıcı tarafından girilen belgeli giderleri ayrı ayrı gösterir. İşçinin kusuru ile rücuya tabi SGK ilk peşin sermaye değeri de girildiğinde yaklaşık bakiye tutara ulaşılır.

Online sonuç, mahkemenin hükmedeceği kesin miktarı göstermez. Bilirkişi hesabında geçmiş dönem ücretleri, asgari ücret oranlaması, rapor tarihi, geçici iş göremezlik başlangıç ve bitişi, işçinin mesleği, gerçek ücret delilleri, iş göremezlik raporunun niteliği ve SGK tahsis dosyası gibi çok daha ayrıntılı veriler kullanılacağından, bu araç sadece tahmini ve yaklaşık değer belirlemeye yaramaktadır.

İş Kazası Tazminatı Hangi Unsurlara Göre Hesaplanır?

Hesabın temel değişkenleri işçinin yaşı, cinsiyeti, hesaplamaya esas net geliri, sürekli iş göremezlik oranı, geçici iş göremezlik süresi ve kusur oranıdır. Yaş ve cinsiyet, muhtemel bakiye ömür süresinin belirlenmesinde kullanılır. Gelir, işçinin kaza olmasaydı elde etmesi beklenen kazançları temsil eder. Sürekli iş göremezlik oranı çalışma gücü kaybının zarara yansıyacak bölümünü, kusur oranı ise zararın hangi kısmından karşı tarafın sorumlu tutulabileceğini etkiler.

Hesaplamaya esas gelir bakımından bordrodaki çıplak net maaş her zaman yeterli değildir. Düzenli ve süreklilik gösteren yemek, yol, prim ve benzeri para ile ölçülebilir menfaatler şartları varsa giydirilmiş net gelire dahil edilebilir. Ücret bordroda gerçeğin altında gösterilmişse banka kayıtları, meslek odası verileri, emsal ücret araştırması, işyeri yazışmaları ve tanık anlatımları önem kazanır.

TRH 2010 Yaşam Tablosu ve Aktif–Pasif Dönem

Bedensel zarar hesabında işçinin muhtemel yaşam süresi için yargı uygulamasında TRH 2010 yaşam tablosu kullanılmaktadır. Araç, hesaplama tarihindeki tamamlanmış ve kesirli yaşı dikkate alarak TRH 2010 değerleri arasında doğrusal ara değer oluşturur. Bu süre kesin yaşam süresi değil, aktüeryal istatistiklere dayanan muhtemel bakiye ömürdür.

Yargıtay uygulamasında çalışma hayatı genel olarak aktif ve pasif dönemlere ayrılır. Aktif dönem kural olarak 60 yaşına kadar sürer ve işçinin hesaplamaya esas net geliri üzerinden değerlendirilir. Altmış yaş sonrasındaki bakiye ömür pasif dönem olarak nitelendirilir. Bu dönem için çoğunlukla net asgari ücret esas alınır. Ancak somut dosyada bu değişkenlik gösterebilir. İş kazası tazminat hesaplama aracında, 2026 net asgari ücret tutarı başlangıç değeri olarak bulunmakla birlikte alan değiştirilebilir. Böylece ilerleyen yıllarda veya farklı hesaplama tarihinde güncel değer girilebilir.

Gelecek dönem hesabında kullanılan progresif rant yaklaşımı, bilinmeyen dönem gelirlerinin yıllar itibarıyla artırılması ve bugünkü değere indirgenmesi esasına dayanır. Basit internet araçları bilirkişi raporundaki bütün yıllık tabloları ve dönemsel ücret değişimlerini üretemez. Bu araç bu nedenle TRH 2010 bakiye ömrü ile aktif–pasif dönem ayrımını kullanarak anlaşılır bir yaklaşık değer sunar.

Sürekli İş Göremezlik Oranı Tazminatı Nasıl Etkiler?

Sürekli iş göremezlik oranı, kazanın işçinin meslekte kazanma gücünde kalıcı olarak meydana getirdiği kaybı ifade eder. Tıbbi engellilik oranı ile meslekte kazanma gücü kaybı her zaman aynı kavram değildir. İş kazası dosyasında hangi yönetmeliğin ve hangi sağlık kurulu değerlendirmesinin uygulanacağı kaza tarihine ve uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir. Bu nedenle araçtaki oran, yalnızca kullanıcının girdiği verilerden ibarettir. Araç sağlık raporu üretmez veya mevcut raporunuzun hukuken geçerli olduğunu doğrulamaz.

Örneğin yüzde 20 sürekli iş göremezlik oranı, gelir kaybının otomatik olarak ücretin yüzde 20’si kadar olduğu varsayımını hesaba taşır. Ancak işçinin aynı işte çalışmaya devam etmesi tazminat hakkını tek başına ortadan kaldırmaz. Beden gücü kaybı nedeniyle işi daha fazla eforla yapma, mesleki ilerleme imkanlarının azalması veya ekonomik geleceğin sarsılması da somut olayda değerlendirilebilir.

Kusur Oranı Nasıl Uygulanır?

İşveren, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamak; riskleri önlemek, gerekli organizasyonu kurmak, araç ve gereçleri sağlamak, tedbirleri izlemek ve çalışanları bilgilendirmekle yükümlüdür. İş kazasının meydana gelişinde işverenin, işveren vekilinin, alt işverenin, üçüncü kişinin veya işçinin davranışları birlikte etkili olabilir.

Araçta kullanıcıdan işçinin kusur oranı istenir ve kalan bölüm sorumluluk payı olarak uygulanır. İşçinin yüzde 20 kusurlu olduğu varsayılırsa hesaplanan zararın yüzde 80’i karşı taraf sorumluluğuna göre gösterilir. Gerçek dosyada kusur dağılımı iş güvenliği uzmanı bilirkişilerce; risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, koruyucu ekipman, makine güvenliği, talimatlar, olay tutanakları ve tanık anlatımları incelenerek belirlenir.

Geçici İş Göremezlik ve Belgeli Giderler

Geçici iş göremezlik, işçinin tedavi ve iyileşme döneminde çalışamamasından doğan kazanç kaybıdır. İş kazası tazminat hesaplama aracı, aylık net geliri günlük değere çevirir, raporlu günlerle çarpar ve girilmişse SGK geçici iş göremezlik ödeneğini düşer. Rapor süresinin kaza tarihinden hesaplama tarihine kadar geçen günleri aşması halinde süre otomatik olarak sınırlandırılır.

Tedavi, ilaç, fizik tedavi, ulaşım, protez, yardımcı cihaz ve bakıcı giderleri de şartları varsa maddi zarar kapsamına girebilir. SGK veya başka bir kurum tarafından karşılanmayan, gerekli ve olayla bağlantılı giderlerin belgeyle ispatı önemlidir. Araç bu kalemleri tek bir “belgeli giderler” alanında toplamaktadır. Mahkeme hesabında her giderin gerekliliği, süresi ve kimin tarafından ödendiği ayrıca incelenir.

SGK Ödemeleri Tazminattan Düşülür mü?

İş kazası sigortasından geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm halinde hak sahiplerine gelir gibi sosyal güvenlik yardımları sağlanabilir. Türk Borçlar Kanunu, rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin zarardan indirilemeyeceğini düzenler. Buna karşılık SGK’nın işverene rücu edebileceği bölüm ve bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri, dosyanın özelliklerine göre maddi tazminat hesabında indirim konusu olabilir.

Bu nedenle araçtaki SGK ilk peşin sermaye değeri alanı isteğe bağlıdır ve yalnızca rücuya tabi olduğu değerlendirilen tutarın girilmesi amaçlanır. Tahsis dosyası görülmeden rastgele bir tutar yazılması doğru olmaz. Değer bilinmiyorsa alan sıfır bırakılmalı ve sonuçta SGK indiriminin yapılmadığı dikkate alınmalıdır.

Manevi Tazminat Hesaplama Aracına Dahil midir?

Manevi tazminat matematiksel bir aktüerya formülüyle belirlenmez. İş mahkemesi hakimi, yaralanmanın ağırlığını, kalıcı etkinin düzeyini, tedavi sürecini, kusur durumunu, tarafların sosyal ve ekonomik koşullarını ve olayın özelliklerini birlikte değerlendirerek uygun bir miktara hükmeder. Bu nedenle online iş kazası tazminat hesaplama aracında manevi tazminat tutarı üretilmesi kullanıcıya gerçekte bulunmayan bir kesinlik izlenimi verir. Sayfadaki sonuç yalnızca yaklaşık maddi zarardır.

Ölümlü iş kazalarında ise cenaze giderleri, ölümden önceki tedavi ve çalışma gücü kaybı, destekten yoksun kalma tazminatı ve yakınların manevi tazminat talepleri gündeme gelebilir. Destekten yoksun kalma hesabı; eşin yaşı, çocukların yaşları ve eğitim süreleri, anne-baba desteği, destek payları ve yeniden evlenme ihtimali gibi farklı veriler gerektirdiğinden bu yaralanma hesaplayıcısına dahil edilmemiştir.

İş Kazası Tazminat Davasında Hangi Belgeler Önemlidir?

İş kazası tazminatı hesaplama sonucu kadar, hesabın dayandığı verilerin ispatı da önemlidir. SGK iş kazası tahkikat dosyası, işverenin kaza bildirimi, hastane ve tedavi kayıtları, sağlık kurulu raporları, kusur raporu, ücret bordroları, banka hareketleri, SGK hizmet dökümü, iş sözleşmesi, vardiya ve puantaj kayıtları, iş sağlığı ve güvenliği eğitim belgeleri, risk değerlendirmesi, olay yeri görüntüleri ve tanıklar dosyanın sonucunu etkileyebilir.

İş kazasının SGK tarafından tespit edilmemiş olması halinde öncelikle olayın iş kazası niteliğinin belirlenmesi gerekecektir. Maluliyet oranı veya kusur raporu tartışmalıysa rapora itiraz, ek rapor ya da yeni bilirkişi incelemesi gündeme gelebilir. Bu sebeple hesaplama ekranındaki değerler resmi raporlarla karşılaştırılmadan kesin talep miktarı kabul edilmemelidir.

Arabuluculuk, Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı

İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca zorunlu arabuluculuk kapsamındaki genel işçi alacaklarından istisnadır. Taraflar ihtiyari olarak arabuluculuğa başvurabilse de dava açmadan önce zorunlu başvuru şartı bulunmaz. İşveren ile işçi arasındaki iş kazası tazminatı uyuşmazlığı kural olarak iş mahkemesinde görülür.

Zamanaşımı değerlendirmesi olayın hukuki sebebine, zararın ve sorumlunun öğrenilme tarihine, ceza zamanaşımının uygulanıp uygulanmayacağına ve talebin işverenin sözleşmesel gözetme borcuna dayanmasına göre değişebilir. Uygulamada işverene yöneltilen taleplerde on yıllık sürenin gündeme geldiği durumlar bulunmakla birlikte, her dosyada aynı başlangıç ve süre kabul edilmemelidir. Bu durumun tespiti için öncelikle uzman bir iş kazası avukatına başvurmak gerekir. Özellikle kalıcı zararın sonradan belirginleştiği veya sorumluların farklı olduğu olaylarda sürenin uzman tarafından incelenmesi gerekir.

İş Kazası Tazminatı Hesaplama Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Resmî ve Temel Kaynaklar

İçeriğin hukuki çerçevesi; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, 5510 sayılı Kanun’un iş kazası sigortası hükümleri ve TRH 2010 yaşam tablosu dikkate alınarak hazırlanmıştır.