İdare Hukuku

İdare, kişiler karşısında kamu gücünden kaynaklanan yetkiler kullanabilir. Ruhsat verebilir veya ruhsatı iptal edebilir, disiplin cezası uygulayabilir, imar planı hazırlayabilir, kamu görevlileri hakkında idari işlemler tesis edebilir ve kanunun verdiği yetki çerçevesinde tek taraflı kararlar alabilir.

Ancak idarenin kamu gücüne sahip olması, yetkilerini sınırsız veya keyfî biçimde kullanabileceği anlamına gelmez.

Anayasa’nın 125. maddesi uyarınca idarenin eylem ve işlemleri yargısal denetime tabidir. Aynı anayasal düzenleme, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunu da kabul etmektedir.

Bir idari uyuşmazlıkta öncelikle işlemi yapan makamın yetkili olup olmadığı, işlemin gerekli şekil ve usule uygun şekilde tesis edilip edilmediği, dayandığı hukuki ve maddi sebeplerin mevcut olup olmadığı, işlemin doğurduğu hukuki sonuç ve yetkinin kamu yararı amacıyla kullanılıp kullanılmadığı incelenir.

İdare Hukuku Nedir?

İdare hukuku, devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin idari faaliyetlerini, kamu hizmetlerinin yürütülmesini ve kamu gücü kullanılarak kurulan hukuki ilişkileri düzenleyen kamu hukuku alanıdır.

Bu alanın özel hukuk ilişkilerinden temel farklarından biri, tarafların her durumda eşit hukuki konumda bulunmamasıdır. İdare, kanundan kaynaklanan kamu gücü yetkisini kullanarak kişinin rızasına ihtiyaç duymaksızın tek taraflı ve icrai nitelikte işlemler tesis edebilir.

Bununla birlikte kamu gücü kullanılması, idareye hukuk düzeninin dışında hareket etme imkânı vermez. İdarenin yetkisi hukuka dayanmalı, yetkili makam tarafından kullanılmalı ve yetkinin veriliş amacı içerisinde kalmalıdır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, idari işlemlere karşı açılan iptal davaları ile idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan ihlal edilen kişiler tarafından açılan tam yargı davalarını idari dava türleri arasında düzenlemektedir.

Her Kamu Kurumu İşlemi İdare Hukukuna mı Tabidir?

Hayır.

Bir işlemin kamu kurumu tarafından yapılmış olması, uyuşmazlığın kendiliğinden idari yargının görev alanında bulunduğu anlamına gelmez.

İdare bazı hukuki ilişkilerinde kamu gücü kullanırken bazı ilişkilerinde özel hukuk hükümlerine tabi biçimde hareket eder. Bu nedenle görevli yargı yeri belirlenirken yalnızca işlemi yapan kurumun kamu kurumu olup olmadığına bakılmaz. Uyuşmazlığın doğduğu hukuki ilişkinin niteliği incelenir.

Örneğin idarenin kamu gücüne dayanarak tek taraflı biçimde tesis ettiği disiplin cezası, ruhsat iptali, yıkım kararı veya imar işlemi idari işlem niteliğindedir.

Buna karşılık idarenin özel hukuk hükümlerine tabi olarak taraf olduğu bazı sözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıklar adli yargının görev alanına girebilir.

İdari İşlem Nedir?

İdari işlem, idarenin kamu gücü kullanarak hukuki sonuç doğurmak amacıyla ortaya koyduğu irade açıklamasıdır.

Atama, geçici görevlendirme, ruhsat verilmesi, ruhsat iptali, disiplin cezası, imar planı, yapı ruhsatı, yıkım işlemi ve kamu hizmetinin yürütülmesine ilişkin pek çok karar idari işlem niteliğinde olabilir.

İdari işlemler çoğunlukla tek taraflıdır. Muhatabın kabulüne ihtiyaç duyulmaksızın hukuki sonuç doğurabilir.

Bununla birlikte bir işlemin idari yargıda doğrudan dava konusu yapılabilmesi bakımından işlemin hukuki niteliği önemlidir. İYUK’un ilk inceleme sisteminde işlemin idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlem olup olmadığı da değerlendirilir.

İdari İşlemin Hukuka Uygunluk Unsurları Nelerdir?

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’na göre bir idari işlem beş temel unsur bakımından hukuka uygunluk denetimine tabidir:

• Yetki
• Şekil
• Sebep
• Konu
• Maksat

Yetki Unsuru

İdari işlemi tesis eden makamın bu işlemi yapmaya hukuken yetkili olması gerekir.

İdari makamlar yetkilerini hukuk düzeninden alır. Bir makamın kendisine tanınmayan yetkiyi kullanması veya yetkisini kişi, konu, yer ya da zaman bakımından sınırları dışında kullanması işlemi hukuka aykırı hale getirebilir.

Yetki kuralları idare hukukunda temel önem taşır. İdare, kendisine ait olmayan bir yetkiyi yalnızca kamu yararı bulunduğu gerekçesiyle kullanamaz.

Şekil ve Usul Unsuru

İdari işlemin mevzuatta öngörülen şekil ve usule uygun şekilde tesis edilmesi gerekir.

Özellikle savunma alınması gereken disiplin süreçlerinde savunma hakkının kullandırılmaması, kanunen kurul kararı gerektiren bir işlemin yetkisiz kişi tarafından tesis edilmesi veya zorunlu usul aşamalarının atlanması işlemin hukuka uygunluğunu etkiler.

İdare hukukunda usul yalnızca biçimsel bir mesele değildir. Usule ilişkin güvenceler, kişinin idare karşısındaki hukuki korunmasının temel araçlarından biridir.

Sebep Unsuru

İdari işlemin dayandığı maddi olayların ve hukuki sebeplerin gerçek ve hukuken geçerli olması gerekir.

Örneğin disiplin cezasına dayanak gösterilen fiilin gerçekleşmediğinin anlaşılması veya idarenin kararına esas aldığı maddi olayın gerçeğe uygun olmaması sebep unsuru bakımından hukuka aykırılık doğurabilir.

İdarenin yalnızca bir gerekçe ileri sürmesi yeterli değildir. İşleme dayanak gösterilen olgunun dosya kapsamı ile örtüşmesi ve uygulanacak hukuk kuralının somut olaya uygun olması gerekir.

Konu Unsuru

İşlemin doğurduğu hukuki sonucun mevzuata uygun olması gerekir.

Kanunun izin vermediği bir hukuki sonucun idari işlem yoluyla meydana getirilmesi mümkün değildir.

Maksat Unsuru

İdari yetkilerin nihai amacı kamu yararıdır.

İdareye verilen bir yetkinin kişisel, siyasi, cezalandırıcı veya kanunun öngördüğü amacın dışında başka bir amaç için kullanılması, maksat unsuru yönünden hukuka aykırılık doğurabilir.

Yetkinin görünüşte kanuna uygun biçimde kullanılmış olması, yetkinin veriliş amacı dışında kullanılmasını hukuka uygun hale getirmez.

İdarenin Takdir Yetkisi Sınırsız mıdır?

Hayır.

İdareye belirli alanlarda birden fazla hukuka uygun seçenek arasından tercih yapma imkânı tanınabilir. Bu durum idarenin takdir yetkisini ifade eder.

Ancak takdir yetkisi keyfî hareket etme yetkisi değildir.

İdare takdir yetkisini kanunun amacı, kamu yararı, hizmet gerekleri, eşitlik, ölçülülük ve hukuki güvenlik ilkeleri çerçevesinde kullanmalıdır.

İdari yargı merciinin görevi ise idarenin yerine geçerek hangi kararın daha faydalı olduğunu belirlemek değildir.

İdare Hukukundan Kaynaklanan Başlıca Uyuşmazlıklar

İptal Davası Nedir?

İptal davası, hukuka aykırı bir idari işlemin hukuk düzeninden çıkarılmasını amaçlayan temel idari dava türüdür.

İYUK m.2 uyarınca idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat unsurlarından biri yönünden hukuka aykırı olması nedeniyle menfaati ihlal edilen kişi iptal davası açabilir.

İptal davasının merkezinde tazminat değil, idari işlemin hukuka uygunluğu bulunur.

Örneğin hukuka aykırı olduğu ileri sürülen:

• disiplin cezasının,
• atama veya geçici görevlendirme işleminin,
• ruhsat iptalinin,
• imar işleminin,
• öğrenci disiplin kararının,
• meslek kuruluşunun idari kararının

iptali istenebilir.

Ancak her yazı veya kurum içi görüş iptal davasının konusu olmaz. Dava konusu işlemin kesin ve icrai niteliği ayrıca incelenmelidir.

İptal Davasını Kim Açabilir?

İptal davasında davacının dava konusu işlem nedeniyle menfaatinin ihlal edilmiş olması gerekir.

Bu nedenle herkes, ilgisi bulunmayan her idari işlem hakkında iptal davası açamaz.

Davacı ile dava konusu idari işlem arasında meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilişkisinin bulunup bulunmadığı somut uyuşmazlığın niteliğine göre değerlendirilir.

İptal davasındaki menfaat ihlali ile tam yargı davasında aranan kişisel hak ihlalini birbirinden ayırmak gerekir.

Yürütmenin Durdurulması Nedir?

Bir idari işleme karşı dava açılması, kural olarak işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz.

İdari işlem dava devam ederken hukuki sonuçlarını doğurmaya devam edebilir. Bu nedenle bazı uyuşmazlıklarda davanın sonunda alınacak iptal kararının tek başına yeterli koruma sağlamaması mümkündür.

Bu durumlarda yürütmenin durdurulması talep edilebilir.

İYUK m.27 uyarınca yürütmenin durdurulmasına karar verilebilmesi için iki temel şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:

1. İdari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması,
2. İdari işlemin açıkça hukuka aykırı olması.

Yürütmenin durdurulması kararı davayı nihai olarak sonuçlandırmaz. Dava devam ederken etkili yargısal koruma sağlamaya yönelik geçici nitelikte bir karardır.

Bu nedenle yürütmenin durdurulması talebinin soyut ifadelerle değil, işlemin doğuracağı somut sonuçlar ve açık hukuka aykırılık nedenleri açıklanarak ileri sürülmesi gerekir.

Tam Yargı Davası Nedir?

Tam yargı davası, idari eylem veya işlem nedeniyle kişisel hakkı doğrudan ihlal edilen kişinin uğradığı zararın giderilmesini konu alan idari dava türüdür.

Anayasa’nın 125. maddesinde idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu açık şekilde düzenlenmiştir.

Tam yargı davasında somut olayın niteliğine göre maddi ve manevi tazminat talepleri gündeme gelebilir.

Bununla birlikte zararın bir idari işlemden mi yoksa bir idari eylemden mi kaynaklandığının doğru belirlenmesi gerekir. Çünkü başvuru ve dava usulü bu ayrıma göre değişmektedir.

Tazminat hukukuna ilişkin genel esaslar hakkında ayrıntılı bilgi için Tazminat Hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

İdari İşlemden Kaynaklanan Zararda Tam Yargı Davası

Bir idari işlem kişinin hakkını ihlal etmiş ve aynı zamanda zarar meydana getirmişse İYUK m.12 sistemi gündeme gelir.

İlgili kişi somut olayın şartlarına göre:

• doğrudan tam yargı davası açabilir,
• iptal ve tam yargı davasını birlikte açabilir,
• önce iptal davası açarak kanunda öngörülen şartların oluşması halinde sonrasında tam yargı davası açabilir.

Bu nedenle idari işlem nedeniyle meydana gelen zararla salt idari eylem nedeniyle meydana gelen zararın dava usulü birbirinden ayrılmalıdır.

İdari Eylemden Kaynaklanan Zararda Ön Başvuru

Salt idari eylem nedeniyle zarar meydana gelmesi halinde İYUK m.13 uygulanır.

İdari eylem nedeniyle hakkı ihlal edilen kişi, kural olarak tam yargı davası açmadan önce ilgili idareye başvurarak hakkının yerine getirilmesini istemelidir.

Başvuru kısmen veya tamamen reddedilirse ret işleminin tebliğinden itibaren, cevap verilmezse 30 günlük sürenin sona ermesinden sonra kanuni dava açma süresi içerisinde tam yargı davası açılabilir.

İdarenin Tazminat Sorumluluğu

İdarenin tazminat sorumluluğu yalnızca hukuka aykırı bir idari işlemin bulunmasına indirgenemez.

İdari faaliyet sonucunda meydana gelen zarar bakımından zarar, idari faaliyet ile zarar arasındaki nedensellik bağı ve uygulanacak sorumluluk ilkesi birlikte incelenmelidir.

İdarenin sorumluluğu uygulamada başlıca:

• hizmet kusuru
• kusursuz sorumluluk

ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmektedir.

Hizmet Kusuru Nedir?

Hizmet kusuru, kamu hizmetinin kuruluşunda, düzenlenmesinde veya işleyişinde meydana gelen ve hizmetin gereği gibi yürütülmediğini gösteren nesnel aksaklıktır.

İdari yargı uygulamasında hizmet kusuru genel olarak:

• hizmetin hiç işlememesi,
• hizmetin geç işlemesi,
• hizmetin kötü veya gereği gibi işlememesi

şeklinde ortaya çıkabilir.

Ancak bir kamu hizmeti sırasında zarar meydana gelmiş olması, idarenin her durumda tazminatla sorumlu tutulacağı anlamına gelmez. Zararla idari faaliyet arasında hukuken gerekli bağın kurulması ve uygulanacak sorumluluk ilkesinin şartlarının oluşması gerekir.

İdarenin Kusursuz Sorumluluğu

Bazı olaylarda idarenin açık bir hizmet kusuru bulunmasa dahi meydana gelen zararın idarece karşılanması gerekebilir.

İdari yargı içtihatlarında kusursuz sorumluluk özellikle risk ilkesi ve kamu külfetleri karşısında eşitlik ilkesi çerçevesinde gelişmiştir.

Bununla birlikte idari faaliyet sonucunda meydana gelen her zarar kusursuz sorumluluk doğurmaz. Uygulanacak ilke, faaliyetin ve zararın özelliklerine göre belirlenir.

Kamu Hastanesinde Doktor Hatası ve İdari Yargı

Sağlık hukukunda sağlık hizmetinin kamu veya özel hukuk kişisi tarafından sunulması görevli yargı bakımından temel öneme sahiptir.

Kamu sağlık hizmetinin yürütülmesinden kaynaklandığı ileri sürülen zararlar bakımından kural olarak idarenin sorumluluğu ve idari yargıda tam yargı davası gündeme gelir.

Bu nedenle kamu hastanesinde gerçekleştirilen tıbbi müdahaleden kaynaklanan bir uyuşmazlık ile özel hastane veya özel hekim tarafından sunulan sağlık hizmetinden kaynaklanan uyuşmazlığın hukuki rejimi aynı değildir.

Kamu sağlık hizmetinden doğan bir zarar incelenirken:

• tıbbi uygulamanın niteliği,
• sağlık hizmetinin organizasyonu,
• zarar,
• illiyet bağı,
• hizmet kusuru,
• idari ön başvuru,
• dava süresi

birlikte değerlendirilmelidir.

Tıbbi uygulama hatalarının genel hukuki çerçevesi için Malpraktis ve Sağlık Hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Kamu Görevlilerine İlişkin İdari Davalar

İdare hukukunun uygulamada en yoğun alanlarından biri kamu görevlileri hakkında tesis edilen idari işlemlerdir.

Uyuşmazlığın niteliğine göre:

• atama,
• geçici görevlendirme,
• nakil,
• görevden uzaklaştırma,
• disiplin cezası,
• özlük hakları,
• derece ve kademe,
• yolluk,
• izin,
• lojman,
• görevde yükselme,
• kamu görevinden çıkarılma

gibi işlemler idari yargı denetimine konu olabilir.

Ancak kamu personel rejiminde çok sayıda özel kanun bulunmaktadır. Bu nedenle görevli mahkeme, dava süresi, zorunlu başvuru yolu ve işlemin hukuka uygunluk şartları somut personel statüsüne göre ayrıca incelenmelidir.

Disiplin Cezalarının İptali

Disiplin hukuku, idarenin yaptırım yetkisinin doğrudan kişiye yöneldiği alanlardan biridir.

Bir disiplin cezasının hukuka uygun olması için yalnızca disiplin amirinin kişi hakkında olumsuz kanaate sahip olması yeterli değildir.

İsnat edilen fiilin somut şekilde belirlenmesi, delillerin değerlendirilmesi, savunma hakkının kullandırılması, işlemin yetkili makam tarafından tesis edilmesi ve yaptırımın hukuki dayanağının bulunması gerekir.

Disiplin işlemi değerlendirilirken özellikle:

• yetkili disiplin makamı,
• soruşturma usulü,
• savunma hakkı,
• fiilin sübutu,
• fiilin hukuki nitelendirilmesi,
• zamanaşımı,
• ölçülülük

ayrı ayrı incelenmelidir.

İmar Hukuku ve Belediyelerin İdari İşlemleri

İmar uyuşmazlıkları, idare hukukunun teknik inceleme gerektiren alanlarından biridir.

Uygulamada:

• nazım ve uygulama imar planları,
• imar planı değişiklikleri,
• yapı ruhsatları,
• yapı kullanma izinleri,
• yapı tatil tutanakları,
• yıkım işlemleri,
• imar mevzuatından doğan idari yaptırımlar

idari davaya konu olabilir.

İmar davalarında özellikle dava konusu işlemin niteliği, ilan veya tebliğ biçimi, dava açma süresinin başlangıcı ve özel mevzuat hükümleri dikkatle değerlendirilmelidir.

Düzenleyici işlem niteliğindeki imar planı ile belirli bir kişiye veya taşınmaza yönelik bireysel işlemin hukuki etkileri aynı değildir.

Ruhsat ve İzin İşlemlerinin İptali

Ruhsat ve izin işlemleri, kişinin ticari veya mesleki faaliyetini doğrudan etkileyebilir.

Ruhsatın:

• verilmemesi,
• yenilenmemesi,
• askıya alınması,
• iptal edilmesi,
• faaliyetin geçici veya sürekli durdurulması

halinde idarenin işlemine dayanak oluşturan mevzuat ve somut olay incelenmelidir.

İdarenin ruhsat verme veya ruhsatı iptal etme yetkisi keyfî biçimde kullanılamaz. İşlemin hukuki sebebi, yetkili makam, izlenen usul ve işlemin ölçülülüğü birlikte değerlendirilir.

İdari Para Cezalarına Karşı Hangi Mahkemeye Başvurulur?

İdari para cezası verilmiş olması, başvurunun her durumda idare mahkemesine yapılacağı anlamına gelmez.

5326 sayılı Kabahatler Kanunu kapsamındaki idari yaptırım kararlarına karşı temel kanun yolu sistemi sulh ceza hâkimliği üzerinden kurulmuştur.

Buna karşılık özel kanunlarda bazı idari yaptırım kararları bakımından idari yargının görevli olduğu açıkça düzenlenebilir.

Bu nedenle idari yaptırım kararında:

1. cezanın dayandığı kanun,
2. özel başvuru yolu,
3. başvuru süresi,
4. görevli yargı mercii

birlikte kontrol edilmelidir.

Kamulaştırmada İdari ve Adli Yargı Ayrımı

Kamulaştırma uyuşmazlıkları, idari yargı ile adli yargı arasındaki görev ayrımının açık biçimde görüldüğü alanlardan biridir.

Kamulaştırma kararının ve kamulaştırmanın idari aşamalarının hukuka uygunluğuna ilişkin iptal talepleri idari yargının görev alanına girebilir.

Buna karşılık kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescile ilişkin konular adli yargının görev alanındadır.

Bu nedenle “kamulaştırma davası” ifadesi tek başına görevli mahkemeyi belirlemek için yeterli değildir. Uyuşmazlığın tam olarak hangi kamulaştırma işlemine veya sonucuna ilişkin olduğu belirlenmelidir.

Yabancılar Hukukunda İdari Yargı

Yabancılar hukukunda idarece tesis edilen bazı kararlar özel kanun hükümleri uyarınca idari yargı denetimine tabidir.

Özellikle sınır dışı etme gibi işlemlerde genel İYUK sürelerinden farklı, özel ve daha kısa dava süreleri öngörülmektedir. Bu gibi konular daha dikkatli incelenmelidir.

Bu nedenle yabancılar hukukunda idari işleme karşı başvuru yapılırken yalnızca İYUK’taki genel 60 günlük süreye güvenilmemelidir.

Yabancılar hukukuna ilişkin ayrıntılı açıklamalar için Yabancılar Hukuku faaliyet alanımızı inceleyebilirsiniz.

İdari Dava Açma Süresi Ne Kadardır?

İdari yargıda dava açma süreleri uyuşmazlığın sonucu bakımından doğrudan belirleyici olabilir.

İYUK m.7 uyarınca özel kanunda ayrı bir süre öngörülmemişse genel dava açma süresi:

Bu nedenle “bütün idari davalar 60 gün içerisinde açılır” şeklindeki ifade hukuken doğru değildir.

Özel kanunlarda 60 günden daha kısa dava açma süreleri bulunabilir. Özellikle özel yargılama usullerine veya belirli idari işlem türlerine ilişkin uyuşmazlıklarda ilgili kanun ayrıca incelenmelidir.

İdari İşleme Karşı İdareye Başvuru Dava Süresini Durdurur mu?

İYUK m.11 kapsamında şartları bulunan bir başvuru, işlemekte olan idari dava açma süresini durdurabilir.

İlgili kişi dava açmadan önce idari işlemin:

• kaldırılmasını,
• geri alınmasını,
• değiştirilmesini,
• yeni bir işlem yapılmasını

üst makamdan, üst makam yoksa işlemi tesis eden makamdan isteyebilir.

Bu başvurunun dava açma süresi içerisinde yapılması gerekir.

İdare 30 gün içerisinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır. Başvurunun reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder.

Ayrıca bazı özel kanunlarda özel veya zorunlu idari başvuru yolları bulunabilir. Böyle bir durumda ilgili özel kanun hükümleri ayrıca uygulanmalıdır.

İdarenin Cevap Vermemesi Halinde Ne Olur?

İdari makamın başvuruya cevap vermemesi, ilgilinin süresiz şekilde beklemek zorunda olduğu anlamına gelmez.

İYUK m.10 uyarınca ilgililer haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makama başvurabilir.

İdare 30 gün içerisinde cevap vermezse istem reddedilmiş sayılır. Bu durum uygulamada zımni ret olarak adlandırılır.

30 günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgili kişi bu cevabı ret kabul ederek dava açabileceği gibi kesin cevabı beklemeyi de tercih edebilir. Ancak kanunun öngördüğü toplam bekleme süresi sınırsız değildir.

İdari Yargıda Yargılama Nasıl Yapılır?

İdari yargılama, klasik hukuk yargılamasından önemli ölçüde farklıdır.

İdari yargıda esas olarak yazılı yargılama usulü uygulanır ve inceleme dosya üzerinden yürütülür.

Bunun yanında idari yargının önemli özelliklerinden biri re’sen araştırma ilkesidir.

Mahkeme uyuşmazlığın çözümü için gerekli gördüğü bilgi ve belgeleri taraflardan veya ilgili kurumlardan isteyebilir ve gerekli incelemeleri kendiliğinden yapabilir.

Ancak re’sen araştırma ilkesi, dava dilekçesinin genel ve belirsiz şekilde hazırlanabileceği anlamına gelmez.

Dava dilekçesinde:

• dava konusu işlem,
• işlemin tebliğ tarihi,
• olayın maddi gelişimi,
• hukuka aykırılık sebepleri,
• menfaat veya hak ihlali,
• deliller,
• varsa yürütmenin durdurulması gerekçeleri,
• talep sonucu

açık ve sistematik biçimde ortaya konulmalıdır.

İdari davalarda çoğu zaman işlemin tesisine dayanak oluşturan idari işlem dosyası uyuşmazlığın çözümünde belirleyici hale gelir.

İdari Yargı Kararı İdare Tarafından Uygulanmak Zorunda mıdır?

Evet.

İdarenin yargı kararlarına uyma yükümlülüğü hukuk devleti ilkesinin doğrudan sonucudur.

İYUK m.28 uyarınca idare, Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının gereğine göre gecikmeksizin işlem tesis etmek veya eylemde bulunmak zorundadır.

Kanunda öngörülen yerine getirme süresi kural olarak kararın idareye tebliğinden itibaren 30 günü geçemez.

Bununla birlikte belirli işlem türleri hakkında özel kanuni düzenlemeler bulunabileceğinden somut kararın kapsamı ayrıca incelenmelidir.

İstinaf ve Temyiz Süreci

İdare mahkemesi kararından sonra doğrudan her dosyada Danıştaya başvurulacağı düşüncesi doğru değildir.

İdari yargıda ilk derece kararlarına karşı kanun yolu, kararın türü ve kanundaki şartlara göre belirlenir.

Genel sistemde ilk derece idare ve vergi mahkemesi kararlarına karşı şartları bulunuyorsa bölge idare mahkemesine istinaf başvurusu yapılır.

Bölge idare mahkemesi tarafından verilen her karar da Danıştayda temyize açık değildir.

İYUK m.46’da sayılan veya 2026 yılında getirilen yeni temyiz sisteminin kapsamına giren kararlar bakımından Danıştayda temyiz yolu gündeme gelir.

31 Temmuz 2026 Tarihli İdari Yargı Değişiklikleri

7589 sayılı Kanun ile idari yargılama sisteminde önemli değişiklikler yapılmıştır.

Tek Hâkimle Görülecek Davaların Kapsamı

2576 sayılı Kanun’un 7. maddesi yeniden düzenlenmiştir.

Düzenleyici işlemlere karşı açılan davalar hariç olmak üzere, 2026 yılı bakımından konusu 486.000 TL’yi aşmayan idari işlemlere karşı açılan iptal davaları ve tam yargı davaları tek hâkim tarafından çözümlenecek dava grupları arasında yer almaktadır.

Ayrıca kanun, parasal değerden bağımsız olarak bazı uyuşmazlıkları da tek hâkim sistemine dahil etmiştir.

İstinaf İncelemesinde Yeni Sistem

7589 sayılı Kanun ile İYUK m.45’in üçüncü ve beşinci fıkraları yeniden düzenlenmiştir.

Bölge idare mahkemesi ilk derece kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunu reddeder. Kararın sonucu hukuka uygun olmakla birlikte gerekçesini doğru veya yeterli bulmazsa gerekçeyi değiştirerek, maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkünse gerekli düzeltmeyi yaparak istinaf başvurusunun reddine karar verebilir.

Bunun yanında kanun, bölge idare mahkemesinin ilk derece kararını kaldırarak dosyayı mahkemeye gönderebileceği halleri ayrıntılı şekilde sınırlamıştır.

Örneğin:

• ilk inceleme üzerine verilen kararlar veya diğer usule ilişkin nihai kararlar,
• davaya görevsiz veya yetkisiz mahkemece bakılması,
• reddedilmiş veya yasaklanmış hâkimin davaya bakması,
• dilekçenin reddi gerekirken esas hakkında karar verilmesi,
• dosyanın eksik veya yanlış hasımla tekemmül ettirilmesi,
• talep hakkında karar verilmemesi veya eksik hüküm kurulması,
• gerekli keşif veya bilirkişi incelemesinin yapılmamış olması,
• yapılması gereken duruşmanın yapılmamış olması

yeni düzenlemede özel olarak ele alınmıştır.

Temyiz Sistemindeki 2026 Değişikliği

İYUK m.46’ya eklenen yeni düzenleme ile, maddenin birinci fıkrasındaki klasik temyiz kapsamına girmeyen bazı davalarda bölge idare mahkemesinin ilk derece kararını kaldırarak yeniden karar vermesi halinde Danıştaya temyiz yolu açılmıştır.

Bununla birlikte kanun bazı dava ve kararları bu yeni temyiz imkânının dışında tutmaktadır.

Özellikle:

• idare ve vergi mahkemelerinde tek hâkimle görülen davalar,
• kanunda özel olarak sayılan bazı uyuşmazlıklar,
• 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun uygulanmasından doğan davalar,
• kanundaki parasal şartları karşılamayan bazı kararlar,
• yalnızca vekâlet ücreti ve yargılama giderlerine ilişkin kararlar

bakımından m.46/2’deki yeni temyiz yolu uygulanmaz.

Kanun yolu bakımından parasal sınırlar da dönemsel olarak değişebildiğinden somut dosyada yalnızca kanunun ilk metnindeki tutarlara bakılmamalı, dava ve karar tarihi itibarıyla uygulanacak güncel sınırlar ayrıca kontrol edilmelidir.

İdari Davada Hukuki İnceleme Nasıl Yapılmalıdır?

İdare hukuku dosyalarında sağlıklı bir hukuki değerlendirme belirli bir sırayla yapılmalıdır.

1. İşlemi veya eylemi gerçekleştiren idari makam belirlenir.
2. Uyuşmazlığın idari yargının görev alanında olup olmadığı tespit edilir.
3. Kesin ve icrai bir idari işlem bulunup bulunmadığı incelenir.
4. Davacının menfaat veya kişisel hak ihlali belirlenir.
5. İşleme dayanak oluşturan mevzuat tespit edilir.
6. Özel veya zorunlu idari başvuru yolu bulunup bulunmadığı araştırılır.
7. Dava açma süresi ve başlangıç tarihi hesaplanır.
8. İYUK m.10, 11, 12 veya 13 hükümlerinden hangisinin uygulanacağı belirlenir.
9. İşlem yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden incelenir.
10. Yürütmenin durdurulması şartlarının bulunup bulunmadığı değerlendirilir.
11. Zarar mevcutsa tam yargı davasının şartları incelenir.
12. Görevli ve yetkili mahkeme belirlenir.
13. Uygulanacak yargılama ve kanun yolu sistemi tespit edilir.

İdare Hukuku Kapsamında Hukuki Destek

İdare hukuku, usul kurallarının maddi hukuk kadar belirleyici olduğu alanlardan biridir.

Haklı bir iddianın yanlış yargı kolunda ileri sürülmesi, özel dava süresinin kaçırılması, zorunlu idari başvurunun yapılmaması veya yürütmenin durdurulması talebinin gerekli hukuki ve fiili temele dayandırılmaması ciddi hak kayıpları doğurabilir.

Özellikle kamu görevlilerine ilişkin işlemler, disiplin cezaları, imar uyuşmazlıkları, ruhsat ve izin işlemleri, kamu sağlık hizmetlerinden doğan zararlar, kamulaştırma işlemleri, idari yaptırımlar ve tam yargı davalarında önce uyuşmazlığın hukuki niteliği doğru belirlenmelidir.

Avukat Salim Can ESER tarafından idare hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda idari işlem veya eylemin hukuki niteliği, görevli yargı mercii, dava açma süresi, idari başvuru yolları, yürütmenin durdurulması şartları ve işlemin esas yönünden hukuka aykırılık sebepleri birlikte değerlendirilmektedir.

Amaç yalnızca idari dava açmak değil, idarenin tesis ettiği işlem veya yürüttüğü faaliyet karşısında kullanılabilecek hukuki yolu doğru şekilde belirlemektir.

Sitemizdeki diğer çalışma alanlarını incelemek için Faaliyet Alanları sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

İdare Hukuku Hakkında Sıkça Sorulan Sorular